Zabawy i ćwiczenia wspomagające prawidłowy rozwój mowy

Pisałam już wcześniej o rozwoju mowy dziecka i czynnikach, od których zależy. Przypomnę, że oprócz właściwej percepcji słuchowej, w skład której wchodzi słuch fizjologiczny, słuch fonemowy (inaczej mowny), pamięć słuchowa, umiejętność kojarzenia, wpływ na właściwy rozwój mowy ma ogólny rozwój intelektualny oraz sprawność narządów artykulacyjnych. Dziś proponuję kilka zabaw i ćwiczeń oddechowych oraz warg i języka. Pomogą one usprawnić aparat artykulacyjny, a co za tym idzie, wpłyną na prawidłowy rozwój mowy. Ćwiczenia należy powtarzać do momentu opanowania. Dobrze jest ćwiczyć przed lustrem, przynajmniej po 5 minut dziennie, ale można też bawić się na wiosennym spacerze.

Ćwiczenia oddechowe:

·         wciąganie powietrza nosem i wolne wydmuchiwanie ustami,

·  nadymanie buzi i przepychanie powietrza przy zamkniętych ustach- „śliweczka”,

·         zdmuchiwanie kartki, piórka itp. ustami, przez rurkę,

·       dmuchanie na wiatraczek, na płomień świecy, na „dmuchawiec”, na mydlane banki itp.,

·        wąchanie kwiatów prawdziwych i na niby,

·         wdech z unoszeniem ramion do góry, wydech z opadaniem ramion,

·         dmuchanie w gwizdek,

·         nadmuchiwanie balonika,

·         chuchanie np. na dłonie,

·         dmuchanie, na kartkę papieru,

·         długie syczenie węża, szum wiatru, szczekanie psa itp.,

·         naśladowanie dźwięków z otoczenia: pociągu, karetki, „policji”,

·         naśladowanie śmiechów (cienko, grubo) „pani, pana, dziecka”- ha ha, ho ho, hi hi.

Ćwiczenia warg i języka:

·         „dzióbek” (ściskanie i rozluźnianie ust),

·         „uśmiech” (wargi szeroko rozciągnięte),

·         zaciskanie warg,

·         nakładanie wargi dolnej na górną i górnej na dolną,

·         lekkie „nagryzanie” zębami dolnej i górnej wargi,

·         „balonik”- nadymanie policzków i przebijanie go palcami,

·         „chomik”- wypychaniem językiem policzków,

·         „parskanie wargami jak konie”,  

·         „jadące konie” – kląskanie językiem o podniebienie,

·         „warczenie motoru”,

·         zlizywanie czekolady, dżemu, miodu, musu owocowego itp. z łyżeczki,

·         oblizywanie ust (posmarowane jw.), najpierw górna warga, później dolna,

·         lizanie lizaka itp.,

·     przesuwanie językiem po górnej wardze, od lewego do prawego kącika ust, potem po dolnej od prawego do lewego,

·         wysuwanie i chowanie języka,

·         wykładanie języka do nosa i brody,

·         „łopata”- wystawianie szerokiego języka,

·         „ślizgawka”- przesuwanie językiem po podniebieniu,

·        dotykanie czubkiem języka różnych miejsc w jamie ustnej, liczenie zębów, itp.,

·         robienie rurki z języka,

·         picie z użyciem łyżeczki, rurki.

Życzę miłej zabawy.

Sześciolatek w szkole

Kiedy dziecko jest gotowe do rozpoczęcia nauki w szkole?

Od dziecka rozpoczynającego naukę szkolną oczekujemy:

 ·         umiejętności w zakresie czynności samoobsługowych,

·         radzenia sobie w typowych, codziennych sytuacjach,

·         rozumienia, że trzeba dbać o swoje zdrowie,

·         umiejętności porozumiewania się, w tym zadawania pytań i słuchania odpowiedzi, a także przywitania się, przedstawienia, zaproszenia dzieci do zabawy, zwrócenia się o pomoc,

·         zabawy w dziecięce gry i stosowania się do ich reguł,

·         współdziałania z rówieśnikami i z dorosłymi,

·         wytrwałości w realizowaniu zadań i własnych pomysłów,

·         przygotowania do nauki czytania i pisania – zainteresowania książeczkami, opowiadania historyjki obrazkowej,

·         dzielenia słów na sylaby, dobrej koordynacji ruchowej i sprawności ręki (rysowanie, lepienie z plasteliny, wycinanie),

·         przygotowania do nauki matematyki – porównywania liczebności i wielkości przedmiotów, liczenia, dodawania i odejmowania na konkretach, określania położenia przedmiotów oraz lewej i prawej strony, rozumienia kolejności pór roku, dni tygodnia i miesięcy,

·         otwartości na nowe sytuacje i nowe doświadczenia oraz odporności
w trudnych sytuacjach

A zatem, sześciolatek jest gotowy do nauki w I klasie szkoły podstawowej, jeśli posiada umiejętności oczekiwane od dzieci kończących przedszkole, jest zainteresowany szkołą, stara się być wytrwały w podejmowanych zadaniach. Jeśli mamy wątpliwości, czy nasze dziecko sprosta powyższym wymaganiom, należy udać się po pomoc do najbliższej poradni psychologiczno- pedagogicznej.  Opinia poradni jest konieczna, jeśli okaże się, że dziecko powinno być odroczone od obowiązku podjęcia nauki w wieku 6 lat.

Czy to tylko katar, czy nosowanie?

Często spotykam się z trudnością polegającą na odróżnieniu przez rodziców zwykłej, przejściowej  niedrożności nosa, spowodowanej katarem, od nosowania. Zazwyczaj wydaje im się, że „samo przejdzie” albo przyzwyczajają się do nieprawidłowej barwy głosu dziecka.
Rynolalia, inaczej nosowanie (może być otwarte, zamknięte lub mieszane), to zaburzenie brzmienia mowy polegające na tym, że głoski wymawiane są z silnym nosowym zabarwieniem. Słuchowo odbieramy je właśnie jako „mówienie z zatkanym przez katar nosem”. Za taki stan rzeczy odpowiedzialność często ponoszą przerośnięte migdały, rozszczep podniebienia lub słabe funkcjonowanie mięśni podniebienia miękkiego. Czasami mija po usunięciu przyczyny, jednak zwykle potrzebna jest pomoc logopedy. Zdarza się bowiem często, że po okresie poprawy, bezpośrednio po zabiegu, „brzydka barwa” wraca. Warto wiedzieć, że głosek nosowych w języku polskim jest 6: ą, ę, m, m’, n, ń. Głoski nosowe, to głoski, przy których wymawianiu języczek jest opuszczony, dzięki czemu część wydychanego powietrza trafia do jamy nosowej. W praktyce czysto wymawiane samogłoski nosowe „ą, ę” spotyka się bardzo rzadko. W większości przypadków są one realizowane za pomocą dyftongów „om, on, em, en” , jako „o” lub „e” połączone ze słabo artykułowaną głoską opisywaną jako niezgłoskotwórcze „u”. Wszystkie pozostałe, to głoski ustne, przy których wymawianiu języczek jest podniesiony, dzięki czemu całe wydychane powietrze trafia do jamy ustnej. Ćwiczenia logopedyczne mają na celu nauczenie kierowania powietrza przez nos tylko w czasie wymawiania głosek nosowych ą, ę, m, m’, n, ń. Ćwiczenia rozpoczyna się od swobodnych wdechów nosem przy zamkniętych ustach. Poprawność wymowy spółgłoski nosowej m sprawdza się za pomocą czucia wibracji skrzydełek nosa i lusterka podstawionego pod nos- przy m powinno  pokryć się parą. Następnie ćwiczymy m w sylabach ma, mu, mo, me, my- m wymawiamy przeciągle. Potem pracujemy na wyrazach. Uważamy, by nazalizacji nie ulegały głoski sąsiednie. Według takiej samej metody pracujemy nad n, ą i ę. W domu od najmłodszych lat dbamy o prawidłowe oczyszczanie nosa w czasie kataru (nie wciągamy!). Bawimy się udając z dzieckiem chrapanie, chuchanie, kaszlenie, przełykanie powietrza, „gulgoczemy wodę” w ustach itp. Zawsze zwracamy uwagę na prawidłowy tor oddechowy dziecka- przez nos!
W razie wątpliwości lepiej poradzić się logopedy lub/i laryngologa.

Wesołych Świąt!

Z okazji świąt Bożego Narodzenia życzę spokoju, miłości, dużo czasu dla siebie i najbliższych oraz dzieci grzecznych jak aniołki.

Tot, tat i tura, czyli co to jest kappacyzm

Dyslalia (z grec. dys - zaburzenie, lalia - mowa) to ogólne pojęcie różnych postaci wad wymowy. Wśród klasyfikacji dyslalii, czyli zaburzeń artykulacyjnych, nazywanych też zaburzeniami wymowy, czy wadami artykulacyjnymi, znajduje się kappacyzm. Kappacyzm to wada wymowy polegająca na nieprawidłowej realizacji głosek tylnojęzykowych zwartych k, k’.
"K" - jest spółgłoską tylnojęzykową, zwarto-wybuchową, bezdźwięczną. Przy jej wymawianiu tylna część grzbietu języka unosi się do podniebienia miękkiego. Żuchwa jest opuszczona, a wargi rozchylone. Wymawiana jest przed wszystkimi samogłoskami, z wyjątkiem: "i" i "y". Głoska ta pojawia się w 2-3 roku życia dziecka. Deformacja (kappacyzm właściwy) polega na zamianie zwarcia językowo – podniebiennego zwarciem wiązadeł głosowych, co powoduje powstanie brzmienia przypominającego spółgłoskę k, k’. Wyraża się również zamianą głoski k na głoskę t (parakappacyzm) np. kot – tot, kura – tura, tak – tat, kawa – tawa itp., lub opuszczeniem głosek tylnojęzykowych zwartych k, k’ (mogikappacyzm) np. kot – ot, kino – ino, kura – ura itp. Głoski te nie występują w systemie fonetycznym dziecka.
Przyczyną kappacyzmu może być niska sprawność ruchowa języka, niewłaściwe ruchy języka, np. z powodu ograniczonych możliwości fizjologicznych. Zamiast wysklepiania się tylnej jego części i zwarcia z podniebieniem miękkim - szczególnie, gdy po "k" i "g" występuje któraś z samogłosek szeregu przedniego (np. "e" , "i") - miejsce zwarcia przesuwa się do przodu jamy ustnej.
Przyczyny mogą leżeć po stronie otoczenia- zły wpływ, po stronie sfery słuchowej - brak dostatecznej koncentracji uwagi słuchowej oraz upośledzenie sensoryczno - analitycznej funkcji analizatora słuchowego, w sferze ruchowej - zła koordynacja mięśniowa, upośledzenie precyzyjnych ruchów, zaburzenia kinestezji lub z powodu wad anatomicznych w budowie narządów mowy.

Ćwiczenia, które mogą ułatwić wymowę k:

   Szeroko otwarte przez dziecko usta i próba wymawiania "k". Jeżeli dziecko ma kłopoty z ułożeniem języka, wówczas czubek języka podtrzymujemy szpatułką, trzonkiem łyżeczki lub palcem i polecamy wymawiać :"t", "ta".

    Ułożenie dziecka na wznak i odchylanie głowy ku tyłowi, wówczas język cofa się w głąb gardła pod wpływem własnego ciężaru. Dochodzi do zwarcia tylnej części języka z podniebieniem miękkim.

    Podtrzymując język, zawsze zaczynamy od "t", "ta" , "te" ,"tu".
Polecamy wymawiać "k", "ka" dopiero wtedy, kiedy dziecko opanuje pracę języka potrzebną do wyprodukowania prawidłowego dźwięku.

    W wyrazach, tekstach do ćwiczeń usprawniających unikamy wyrazów z głoską "g", której zniekształcenia z reguły towarzyszą wadliwemu "k". Na początku ćwiczeń unikać należy także głoski "t" z obawy przed hiperkorekcją. Dziecko nastawione na "k", będzie wymawiało "k" tam, gdzie powinno być "t", jeśli "k" wymawiało jak "t". "T" pojawi się w ćwiczeniach, gdy dziecko opanuje już "k" i będzie te dwa dźwięki sprawnie różnicować.

    Prosimy, aby dziecko powtarzało: ka, ke, ko, ku, ką, kę
Logotomy: aka, eke, yko, iko, oko, uku, oką, ekę
ak, ek, yk, ik, ok, uk

Wyrazy kapa, kanapa, kasa, kabel, kamień, koc, koń, koza, kolej, komin, kępa, kura, kuchnia, makaron, oko, okulary, pokój, fabryka, mleko, ręka, mak, rak, hak, rok, sok, klej, lejek, piasek, plecak, lotnik, indyk. 
Zwroty: kasa kolejowa, kolorowa koszula, kulawa koza, kupa kamieni, Kasia karmi kury,
w kuchni leży kamień.